कौतुकभरली पुरणपोळी

तिची नि माझी भाषा 

                       फेब्रुवारी महिना येताच कुसुमाग्रजांची जशी आठवण येते त्याचप्रमाणे तिरुअनंतपूरमला भेटलेल्या एका महिलेचीही हमखास आठवण येत असते . २७ फेब्रुवारी मराठी राजभाषा दिन म्हणून साजरा करताना मला तिची नेहमीच आठवण येते आणि भाषा म्हणजे काय ? याचे उत्तर खऱ्या अर्थाने मिळत असते . १२ नोव्हेंबर २००५ ला मी व माझी नणंद तिरुअनंतपूरमला एका रेस्टारंटमध्ये जेवण करीत असताना आमच्या गप्पा चालू होत्या . गप्पा करीत जेवणाचा आस्वाद घेत असतानाच एक स्री आमच्याजवळ आली आणि मला म्हणाली , "एक्सक्यूज मी , तुम्ही महाराष्ट्रीयन का ?" मी हो म्हणताच ,तिने लागलीच दुसरा प्रश्न विचारला , "कुठून आलात ?" आम्ही आमची सविस्तर माहिती सांगितली तेव्हा ती स्री म्हणाली ,"मराठी शब्द कानावर पडले की खूप छान वाटते . मला मराठी बोलणारे भेटताच माझे बालपण परत मिळाल्यासारखे वाटत असते . " तिच्या त्या भावना जाणून मी तिला बोलते केले . तुम्ही तर तेलगू बोलतात मग तुम्हांला मराठी कसे बोलता येते ? माझ्या या प्रश्नावर त्या स्रीने माझ्यासमोर तिचे बालपणच साकार केले . ती म्हणाली ,"मॅडम , मी मूळची तामिळनाडूची . येथे केरळमध्ये नोकरी करते . माझं शिक्षण पुण्याला झाले त्यामुळे मला मराठी छान बोलता येते तसेच खांडेकर , फडके , जी . ए . कुलकर्णी यांची पुस्तकेही वाचली आहेत . मला मराठी साहित्य वाचायला आवडते . मराठी भाषा ऐकली की मला वाटते मी पुण्यातच आहे . माझा नवरा म्हणतो , मराठी भाषा बोलणारे भेटलेत की तू तुझ्या नवऱ्यालाही विसरून जातेस . अर्थात हे तो मल्याळममध्ये बोलतो . " त्या स्रीला आमच्याशी खूप गप्पा कराव्याशा वाटत होत्या . जणूकाही खूप दिवसांचा उपाशी माणूस असावा आणि त्याला जेवायला दिल्यावर काय खाऊ नि किती खाऊ असे होऊन जाते त्याचप्रमाणे त्या स्रीची आमच्याशी गप्पा करताना अवस्था झाली होती . तिने तिच्या मुलीला रेस्टारंटमध्ये जेवायला आणले होते . मी तिला म्हणाले , "तुम्हांला जेवायचे नाही का ?" तर ती म्हणाली , आज मला हाफ डे असल्यामुळे मुलीचा हट्ट होता की रेस्टारंटमध्ये जेवाण्याचा म्हणून तिला जेवायला घेऊन आले . माझा स्वयंपाक झालेला आहे मी घरी गेल्यावर जेवीन तुम्ही जेवण चालू ठेवा . "आमचे व तिच्या मुलीचे जेवण होईपर्यंत तिने मनसोक्तपणे मराठीतून गप्पा केल्यात . जणूकाही सासुरवाशीण माहेरी आली असता सर्वांशी किती बोलू न किती त्याप्रमाणे ती आमच्याशी बोलत होती आणि तिची मुलगी कधी आमच्याकडे तर कधी आईच्या तोंडाकडे आश्चर्ययुक्त नजरेने पाहत होती . ती मुलीला मधूनच मल्याळममध्ये सूचनाही देत होती . तिला पाच सहा भाषा अवगत होत्या . जेव्हा आम्ही जेवण करून निघताना तिचा निरोप घ्यायला लागलो तेव्हा ती म्हणाली , "मी या रेस्टारंटच्या पाठीमागेच राहते . तुम्ही माझ्या घरी आला असतात तर मला खूप आनंद झाला असता . परंतु प्रथम भेटीत कुणाच्या घरी जाणे योग्य नाही म्हणून मी तिला सांगितले , "भविष्यात कधी केरळला येण्याचा योग आला तर तुमच्या घरी नक्की येणार . " असे म्हणत आम्ही तिचा व तिच्या मुलीचा निरोप घेतला . तिचा निरोप घेऊन आम्ही पुढील प्रवासाला निघालो असता प्रवासात सारखे त्या स्रीविषयीचे विचार चालू होते . भाषा , भाषा म्हणून आज सर्वत्र ओरड होत असते . परंतु कुठलीही भाषा असो , ज्याला जी भाषा अवगत असते ती भाषा त्या व्यक्तीला आवडत असते . विविध भाषा बोलणाऱ्या व्यक्तींना भाषेत भेदाभेद करायला आवडत नाही . भाषा ही एकदुसऱ्याशी संवाद साधण्याचे माध्यम आहे हेच ठाऊक असते . बालपण महाराष्ट्रात , माहेर तमिळनाडूचे , सासर आन्धराप्रदेशातले तर कर्मभूमी केरळ असणाऱ्या त्या स्रीला मी कधीच विसरू शकत नाही . भाषेचा खरा अर्थ जाणणाऱ्या त्या स्रीला मी मनोमन सलाम केला होता आणि भारतीय म्हणजे काय याचे मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे मला भेटलेली ही भारतीय स्री होय . मिसेस रेड्डी , मूर्ती अशा नावाने तिला संकुचितता न आणणेच शहाणपणाचे ठरेल .